خوره ی گلسنگ ها به جان تخت جمشید – وبگاه شخصی

ارسال شده توسط

گلسنگ ها، شاید مهمترین آفتی باشد که طی سال های اخیر به جان عظیم ترین و قدیمی ترین بنای سنگی بازمانده از گذشته ی تاریخ و تمدن بشری افتاده است؛ خوره ای که به جان نقش برجسته ها افتاده و گویی می خواهد تا محو شدنشان ادامه یابد
گلسنگ ها هم اکنون و در روزهای به شدت گرمی که در پیش خواهیم داشت بهتر از دیگر فصول سال بر روی سنگ نگاره های ۲۵۰۰ ساله تخت جمشید رشد می کنند و در هر گام بخشی از هویت و زیبایی هنر دست معماران هخامنشی را به خاک مبدل می کنند.

وی با یادآوری این نکته که گلسنگ ها رویش بسیار خفیفی در حد میکرون دارند و دریک فرآیند دراز مدت و چند صد ساله اثر خود را نشان می دهند، گفت: گونه هایی از گلسنگ ها که در تخت جمشید و پاسارگاد رویش دارند، از گونه های مخرب نیستند اما در این باره هم کنترل برای نمونه های کم خطر دنبال خواهیم کرد.

صاحب نظران اعتقاد دارند که افزایش رطوبت در خاک و هوای محوطه های باستانی در کنار فقدان مراقبت های کارشناسی و علمی موجب رشد گلسنگ بر سنگ های تاریخی و در نتیجه تخریب آن می شود.

مکانیسم های شیمیایی تخریب سنگ ها توسط گلسنگ ها نسبتا پیچیده است. ترکیبات مختلفی شناسایی شده که حین رشد و نمو گلسنگ تولید و به بیرون ترشح می شود که این ترکیبات غالبا اسیدی بوده و موجب حل شدن بستر سنگی که متشکل از موادمعدنی است؛ می شود و از سوی دیگر ترکیباتی نیز تولید و ترشح می شود که قادر به استخراج کاتیون ها از بسترهای سنگی است؛ در نهایت مجموع این عوامل بیولوژیکی به همراه عوامل فرسایش شیمیایی و فیزیکی موجب تخریب صخره یا سنگ می شود.

گلسنگ ها، شاید مهمترین آفتی باشد که طی سال های اخیر به جان عظیم ترین و قدیمی ترین بنای سنگی بازمانده از گذشته ی تاریخ و تمدن بشری افتاده است؛ خوره ای که به جان نقش برجسته ها افتاده و گویی می خواهد تا محو شدنشان ادامه یابد.

سرعت رشد این موجودات بسیار اندک است اما با این همه بسیاری از گونه های این گیاه حتی هنگامی که روی بدنه ای از سرسخت ترین جنس سنگ نیز برویند، با جذب مواد معدنی آن و انجام یک سری فعل و انفعالات رشد، موجب شکسته شدن بافت های سنگ و تبدیل آن به خاک می شوند؛ درنتیجه برای این موجودات مخرب فرقی نمی کند که سنگفرش زیر پایشان سنگ های باستانی بازمانده از تاریخ یک ملت باشد یا سنگی بی مصرف در بدنه یک کوه، آنها رفته رفته سنگ را خاک می کنند.

مدیر پایگاه تخت جمشید و پاسارگاد با تاکید بر اینکه تا داده های شناختی ما کامل نشود نمی توان رویکرد علمی مطلوبی را در پیش گرفت، یادآور شد: در حال حاضر با یکی از متخصصین در حوزه گلسنگ شناسی از پژوهشگاه علمی صنعتی کشور و متخصصینی از اسپانیا مطالعات را دنبال می کنیم تا به یک نتیجه واحد برسیم.

مدیر پایگاه تخت جمشید و پاسارگاد با تصریح بر این نکته که براساس نتیجه مطالعاتی که تاکنون انجام شده، با یک فرسایش گسترده از انواع گلسنگ ها در این دو مکان مواجه نیستیم، اظهار کرد: آنقدر که عوامل محیطی بر فرسایش آثار سنگی تخت جمشید و پاسارگاد تاثیرگذارند، گلسنگ ها اثر ندارند.

سال هاست بسیاری از کارشناسان، گلسنگ و مخاطرات آن را برای تمام سازه های سنگی نظیر تخت جمشید که تمام شکوه آن به نقش برجسته هایش است، یادآور شده اند اما انگار در مقابل این آفت همه تسلیم شده اند.

آنگونه که در شناسنامه علمی گلسنگ ها آمده است این گیاهان ریز نقشِ متشکل از قارچ و جلبک آنچنان سخت جان هستند که در زیستگاه هایی به مراتب گرم تر از تابستان و سردتر از زمستان استان فارس مانند کویرهای خشک و سوزان و تا دمایی فراتر از ۸۰ درجه سانتیگراد و سرمای خشک و منفی ۷۰درجه قطب جنوب نیز به راحتی جان سالم به در می برند؛ پس بیهوده است، اگر کسی بر این تصور باشد که گلسنگ ها به خودی خود دست از سر و روی مجموعه کاخ های هخامنشی بر خواهند داشت.

اگر روزگاری گلسنگ های انسانی بناهای تاریخی برجا مانده از دوران هخامنشیان را با لودر و بلدوزر تهدید می کرد و موجب دلشوره های فراوان برای همه دوستداران تاریخ و فرهنگ و تمدن ایران شده بود، امروز گلسنگ های طبیعی به جان این اثر باستانی افتاده است و اگر تدبیری درست اندیشیده نشود، به حتم آینده ی خوبی در انتظار بزرگترین و قدیمی ترین سازه ی سنگی جهان نخواهد بود.

« دنیای سفر » این نوشته را از « ایسنا » آورده است. واکاوی، پی گیری، نگارش و آفرینش، شایسته سپاسگزاری است.

موضوع پاکسازی گلسنگ ها به شکل مکانیکی در سال ها قبل دنبال شده بود اما اطلاعات شناختی حاکی بر این نیست که لزوما ابزار مکانیکی می تواند بر پاکسازی این پدیده اثرگذار باشد.

کارشناسان معتقدند یکی از بهترین راهکارهای کاستن از سطح تخریب بناهای تاریخی سنگی مانند آنچه از زمان هخامنشیان بازمانده و از سنگ ساخته شده، کم کردن از میزان رطوبت هوای منطقه است؛ حال آنکه علی رغم خشکسالی های اخیر، احداث سد سیوند در بالادست ۲ مجموعه ی جهانی پاسارگاد و تخت جمشید، بستر ساز رطوبتی بیشتر بود که زمینه را برای رشد گلسنگ ها مساعد کرد.

نتیجه همین پژوهش ها و اتفاقات رخ داده در تخت جمشید ثابت می کند که باید نظرات کارشناسی و علمی برای جلوگیری از تخریب بیش از پیش بناهای باستانی سنگی کشور را جدی گرفت؛ نظریه هایی که بنا بر آنها باید برای جلوگیری از رشد و توسعه گلسنگ ها بر دیواره های بناهایی مانند تخت جمشید، سنگ های تاریخی آنها را به شکل کارشناسی و علمی عایقکاری کرد؛ چرا که بسیاری از بناهای سنگی و پراهمیت دنیا در ایتالیا و یونان نیز به مشکلاتی از همین دست گرفتار هستند، اما در این کشورها با استفاده از متدهایی پیشرفته و علمی، مانع از رشد گلسنگ ها بر بدنه بناهای تاریخی خود شده اند.

فدایی همچنین خاطرنشان کرد: به دلیل گستردگی بیشتر سطوح سنگی در تخت جمشید میزان گلسنگ ها بیشتر مجموعه تاریخی پاسارگاد است اما به لحاظ آسیب در یک سطح قرار دارند.

مدیر پایگاه تخت جمشید و پاسارگاد با بیان اینکه گلسنگ ها در قالب یک برنامه مطالعاتی در این دو مکان تاریخی از سال ها قبل کلید خورده است، گفت: فاز نهایی مطالعات در حال انجام است .

حمید فدایی با ابراز امیدواری از اینکه در سال جاری فاز نهایی شناسایی انواع گونه های گلسنگ بر روی آثار سنگی تخت جمشید و پاسارگاد به اتمام برسد، خاطرنشان کرد: با اتمام مطالعات، یک اطلس از پراکندگی انواع گونه های گلسنگ در این دو مکان تاریخی منتشر خواهد شد. برحسب شناسایی انواع گلسنگ ها است که می توان اطمینان داشت که راهکاری مناسب و علمی برای کنترل آن انتخاب کرد.

ارسال یک دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *